İslam ülkeleriyle ilişkilerin mevcut durumu ve Osmanlı'nın tarihsel deneyimi

Sevan Nişanyan, Türkiye'nin İslam ülkelerine yönelik aktif dış politikasının gerçekte bir avantaj sağlayıp sağlamadığını sorguluyor. İslam dünyasının önde gelen ülkeleriyle ilişkilere tek tek değiniyor: Mısır'ın 'kanlı bıçaklı düşman' olduğunu, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin finansal güçlerine rağmen 'can düşman' pozisyonunda bulunduğunu, fiziki komşular Suriye ve Irak'ın ise kuşkulu ve mesafeli durduğunu belirtiyor. Orta Asya Türk cumhuriyetlerinde Azerbaycan dışında iyi ilişki olmadığını, Özbekistan'ın düşman, Kazakistan'ın Rusya'nın güdümünde, Kırgızistan'da ise Türkiye karşıtlarının iktidara geldiğini söylüyor. Pakistan'la stratejik ve duygusal bir sempati olsa da karşılıklı somut bir fayda görünmediğini ifade ediyor. Tüm bu tablo karşısında, İslam aleminde başarılı olduğu iddia edilen bu politikanın ne olduğunu anlamadığını, durumun daha çok içe dönük bir 'kendi çalıp oynama' haline benzediğini belirtiyor.