Ermeni Millet Meclisi ve Osmanlı Meşrutiyeti Provası

Videoda, Sultan Abdülaziz'in devrilmesi sırasında ilerici çevrelerin beklentileri anlatılıyor. Abdülaziz'in oğlu V. Murad'ın modernist, Avrupai eğitimli, Mason ve reform yanlısı olması nedeniyle, tahta geçtiğinde Meşrutiyet'in ilan edileceği (1876 olarak öngörülüyordu) ve reform sürecinin hızlanacağı umuluyordu. Ancak yazar, bu beklentileri daha erken bir denemeyle karşılaştırıyor: 1861'de padişah tarafından Ermeni milletine bir anayasa bahşedilmiş ve seçimle işbaşına gelen bir Ermeni Millet Meclisi kurulmuştu. Mecliste hemen partileşme yaşanmış, yönetim büyük ölçüde bu meclisin oluşturduğu bir yönetim kuruluna devredilmişti. 1870'lerin başından itibaren bu kurul, Osmanlı Devleti çapında Ermeni nüfus sayımı gibi radikal ve ileriye dönük adımlar atmış; bu deneyim, daha sonraki Osmanlı meşrutiyeti için bir tür prova niteliği taşımıştı.