Birinci Dünya Savaşı sonrası revizyonizm ve Türkiye'nin tutumu

Sevan Nişanyan, bu konuşmasında Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışı sonrasında karşılaştığı gerçekçi politik durumu değerlendiriyor. Osmanlı Devleti'nin zayıfladığı, ordunun terhis edildiği ve merkezi otoritenin çöktüğü bir ortamda, bölgedeki asıl askeri gücü elinde bulunduran Topal Osman gibi gayri nizami kuvvetlerle karşı karşıya gelmenin mantıksız olduğu vurgulanıyor. Gerçekçi bir devlet adamının yapması gerekenin, o an için güçlü olan bu unsurlarla işbirliği yapmak, onları yönlendirmeye çalışmak ve şartlar olgunlaştığında tasfiye etmek olduğu belirtiliyor. Nitekim Topal Osman'ın dört yıl sonra Mustafa Kemal'in emriyle öldürüldüğü hatırlatılıyor. Konuşmanın ana fikri, yöneticiliğin gerçekleri anlama ve onlara ayak uydurma sanatı olduğu; Mustafa Kemal'in de Samsun'da kendisine verilen asayişi sağlama görevini, mevcut güç dengelerini kabullenerek bir ittifak kurma stratejisiyle yürüttüğüdür. Son olarak, Amasya'da diğer komutanlarla (Kazım Karabekir, Rauf Orbay gibi) yapılan toplantı sonucunda Anadolu'daki duruma dair ortak bir anlayışa varıldığı anlatılmaktadır.