Ermenistan'ın kuruluşu ve Batum Konferansı'nda Halil Menteşe

1829'da Rusların çekilirken bölgedeki Hristiyanları göçe davet etmesiyle başlayan süreçte, Erzurum, Bayburt, Ağrı, Kars, Ardahan ve Erzincan'ı kapsayan geniş bir alanda gayrimüslim nüfusun neredeyse tamamı bugünkü Ermenistan ve Güney Gürcistan'a taşındı. Ruslar, sonraki yıllarda bölgedeki Ermeni nüfusunu pekiştirmek için çalıştı; yüzyıllardır bu topraklarda yaşayan Türkler çeşitli yollarla uzaklaştırıldı ve sonuçta bugün nüfusunun yüzde doksan dokuzundan fazlası Ermeni olan bir ülke yaratıldı. Ermenistan, varlığını tamamen Moskova'nın askeri desteğine borçlu olmasına rağmen bu minnet yeterince duyulmaz. 1918'deki Batum Konferansı'nda ise İttihat ve Terakki'nin önde gelen isimlerinden Adalet Bakanı Halil Menteşe, Azeri delegasyonunu zorlayarak Erivan ve civarını (bugünkü Ermenistan'ın orta bölgesi) Ermenilere bıraktırdı. Menteşe'nin gerekçesi şuydu: Erzurum ve Van'dan çıkarılan Ermeniler için bir ulus-devlet kurulacaksa, savaş sonunda uluslararası baskılarla zaten toprak kaybedileceğine göre, bu topraklar nüfus çoğunluğu Azeri olan bölgelerden verilsin. Türkiye'den gelen Ermeni mültecilerin iskânı da ancak böyle bir toprak tahsisiyle mümkündü. Aynı antlaşma sürecinde Halil Paşa komutasındaki kuvvetler ise, anlaşma gereği Ermenistan'a ait olan bugünkü Iğdır ilini işgal ederek Türkiye'ye kattı.