Roma'nın Üç Fazı: Pagan, Hristiyan ve Müslüman Roma

Roma'nın Akdeniz havzasındaki egemenliğinin ardından bu fonksiyonu İstanbul'un devralması ve geniş bir coğrafyanın yönetim merkezi olma iddiası tartışılıyor. Osmanlı İmparatorluğu'nun kendisini 'Müslüman Roma' olarak konumlandırdığı, 'Kayzer-i Rum' sıfatını yüzyıllar boyunca sahiplenip Küçük Kaynarca'da bunu Ruslara kaptırarak derin bir aşağılanma yaşadığı vurgulanıyor. Üçüncü versiyona (Müslüman Roma) geçişin, pagan Roma'dan Hristiyan Roma'ya geçiş kadar radikal olduğu ancak esas önemli olanın farklılıklar değil devamlılıklar olduğu belirtiliyor. Bu devamlılığı vurgulamak için 'Bizans' gibi ötekileştirici terimlerden kurtulmak gerektiği ifade ediliyor. Temel ayrım noktası ise kurumsal yapı olarak sunuluyor: Pagan Roma'da olmayan kilise teşkilatının, 324 İznik Konsili ile devlete paralel güçlü bir organizasyon olarak kurulması Hristiyan Roma'nın belirleyici özelliği ve çıkmazıyken, Müslüman Roma'yı ayıran temel hadisenin de yine bu paralel yapı (kilise) olduğu öne sürülüyor.