Dağıstan'da Türkçenin etkisi ve Nakşibendi geleneği

Sevan Nişanyan, Dağıstan'daki dil çeşitliliğini anlatarak 24 farklı dilin konuşulduğunu, bunlardan kuzeyde Avarca, ortada Dargince ve güneyde Lezgicenin bölgesel ortak iletişim dilleri olduğunu belirtiyor. Rus egemenliği öncesinde ise üst düzey elit dili olarak Osmanlı Türkçesi ve Arapçanın kullanıldığını, bu Türkçenin Kumuk Türkçesi değil Türkiye Türkçesi (Osmanlı normu) olduğunu vurguluyor. Nişanyan, bunun siyasi bir sebebi olabileceğini, Dağıstanlıların İran'ın (Safevi) kültürel ve siyasi yayılmacılığına direnmek için Osmanlı korumasına ve dinî irşadına yöneldiklerini tahmin ediyor. Ayrıca bölgede güçlü bir Nakşibendî geleneğin bulunduğunu, 19. yüzyıldaki bağımsızlık mücadelesinin yenilgiyle sonuçlanmasının ardından (yaklaşık 1858) birçok Nakşibendî şeyhinin (Şirvanlılar olarak bilinen) Türkiye'ye göç ederek İstanbul ve Amasya gibi şehirlere yerleştiğini, bu göçün Türkiye'de Nakşibendîliğin yeniden canlanmasında Kürtlerle birlikte önemli rol oynadığını ifade ediyor.