17. yüzyılda cemaat özgürlüğü kavramı

Sevan Nişanyan, özgürlük kavramının siyasi söylemde temel bir değer ve siyaset felsefesinin merkezi kavramı olarak 18. yüzyıl Aydınlanması'nda, hatta İngiltere'de 1680'lere kadar dayandığını anlatıyor. 17. yüzyılda dini mezheplerin talep ettiği özgürlüğün aslında bireysel değil, cemaat özgürlüğü olduğunu; yani bir dini grubun devlet tarafından rahat bırakılması isteği olduğunu belirtiyor. O dönemde dini otoriteden bağımsız yaşayan birey fikrinin henüz ortaya atılmadığını, çünkü dinin eğitim, yaşam döngüsü, ahlaki söylem gibi tüm medeni yaşamın zorunlu altyapısı sayıldığını ifade ediyor. Bu nedenle özgürlük talebinin, resmi devlet dini yerine alternatif bir cemaatin kendi kurallarıyla var olabilmesi hakkı olarak şekillendiğini vurguluyor.