Atatürk'ün Yerinde Olsaydık ve Kemalizm Eleştirisi

Sevan Nişanyan, Sevr Antlaşması'nın sınırlarını ve içeriğini değerlendiriyor. Antlaşmanın, Lozan'a kıyasla birkaç önemli fark içerdiğini; İzmir ve Ayvalık'ın beş yıl Yunan işgalinde kalacağını, sonrasında referandum yapılacağını ancak bu süre zarfında kâğıt üzerinde egemenliğin Osmanlı'da olacağını belirtiyor. Adana-Maraş bölgesinde Fransızların ummadıkları direnişle karşılaştığını, Fransa'daki tüm partilerin Kilikya macerasına karşı çıktığını ve Fransızların çekilmeye karar verdiğini, bu nedenle Sevr'deki ilgili maddelerin gerçek dışı olduğunu söylüyor. Kuzeydoğu sınırında ise antlaşmanın 1914 Rus sınırına dönülmesini öngördüğünü, yani Kars, Ardahan ve Artvin'in Rusya'ya (dolayısıyla Ermenistan ve Gürcistan'a) verileceğini, buna karşılık Erzurum, Trabzon, Van'ın Türk tarafında kalacağını; ayrıca ABD Başkanı Wilson'ın hakemliğinde doğuda bir Ermenistan kurulması halinde Türkiye'nin buna saygı göstereceğinin yazıldığını, bunun tarihte benzeri görülmemiş bir absürtlük olduğunu vurguluyor. 1920'de bölgede Türk kontrolü altındaki yerel şûralar olduğunu ve Ermeni nüfusun kalmadığını ekliyor. Antlaşmanın iç yönetime dair (gümrük, müzeler, demiryolları, polis, donanma) ayrıntılı düzenlemeler getirerek Türkiye'yi çok sayıda ülkenin yönettiği bir ortak koloniye dönüştürdüğünü, ancak İngiltere, Fransa ve İtalya'nın birbiriyle çatıştığı bir dönemde böyle bir yapının işlemesinin imkânsız olduğunu ifade ediyor. Nişanyan, Sevr'i değerlendirirken iki yorum sunuyor: Ya dünya savaşını kazanmanın getirdiği kibirle ne yaptığını bilmeyenlerin eseri ya da Türklere gözdağı verip daha ılımlı bir anlaşmaya razı etmeyi amaçlayan bir pazarlık metni.