İslam medeniyetinin oluşumunda İranın rolü ve öteki dinlerden izler

Sevan Nişanyan, İslam'ın oluşumunda İran'ın rolüne dair kapsamlı bir cevap veremeyeceğini, ancak kendi görüşlerini paylaşacağını belirtiyor. İslam'ın doğduğu dönemde iki büyük medeniyetle (Bizans/Roma ve İran) karşılaştığını, entelektüel altyapısının büyük ölçüde Yahudi-Hristiyan dünyasından beslendiğini vurguluyor. Peygamberlik, kıyamet günü, kurban, sünnet gibi temel kavramların ve Adem, Nuh, İbrahim gibi mitolojik öykülerin tamamının bu batılı kaynaktan alındığını, tek tanrı fikrinin de Zerdüştlük'te karşılığı olmadığını söylüyor. Zerdüştiliğin o dönemde gerilemede olduğunu, halk nezdinde karşılık bulmadığını ve İslam'ın ilk dönemlerinde Zerdüştlüğe karşı sert bir tutum takınırken, Hristiyan ve Yahudilere 'ehli kitap' olarak daha ölçülü yaklaştığını belirtiyor. Bu nedenlerle İslam'ın ilk yüzyıllarında İran'dan çok fazla şey almadığı kanısında olduğunu, fakat yanılabileceğini de ekliyor. Daha sonraki dönemlerde tasavvufun ortaya çıkışı ve şiiliğin doğuşunda bazı İran geleneklerinin ciddi etkisi olabileceğini, ancak bu konuda yeterince bilgisi bulunmadığını ifade ediyor.