Fikir özgürlüğü yoksa bilim olur mu

Sevan Nişanyan, fikir hürriyetinin olmadığı veya kısıtlandığı bir ortamda bilimsel çalışmanın sağlıklı ve sürdürülebilir olup olmadığı sorusunu, özünde fikir özgürlüğünün ne olduğu meselesine bağlıyor. Ona göre gerçek fikir hürriyeti, toplumun eğitimli ve bu konuda idmanlı kesimlerinin belirli temel değerler ve bir düşünce çerçevesi üzerinde kuvvetli bir şekilde anlaştığı bir konsensüs zeminine dayanır. Bu sağlam zemin var olduğu sürece, o çerçeve içinde sonsuz fikir ayrılığına yer vardır ve insanlar rahatça tartışabilir. Ancak bu ortak zemin yok olursa, fikir özgürlüğü hiçbir anlam ifade etmez ve tam bir kaosa dönüşür; çünkü bir fikrin diğerine üstünlüğünü değerlendirecek tarafsız hakemler veya kurallar kalmaz. Bugün yaşanan durumu ise şöyle tanımlıyor: Herkes, çağdaş teknolojinin de yardımıyla, sadece kendisi gibi düşünen insanlarla kapalı bir "balon" içinde konuşuyor. Bu sohbetlerin özü, karşılıklı olarak birbirinin fikrini teyit etmekten ibaret. Ortak konsensüs zemininin tahrip edilmesiyle fikir hürriyeti işlevsel anlamını tamamen yitirdi. Bu yüzden Nişanyan, dünya çapında bir gidişat olarak insanların düşünce özgürlüğü savunusundan hızla uzaklaşarak "O da neymiş, lanet olsun!" tavrını benimseyeceğini öngörüyor. Sonuç olarak, üzerinde uzlaşılmış bir akıl zemini olmadan neyin doğru neyin yanlış olduğuna karar verilemez; bu tahrip olmuş ortamda bilimsel çalışmanın da sağlıklı ve sürdürülebilir olması düşünülemez.