Mezar taşlarından çok katmanlı kimliklerin izleri

Sevan Nişanyan, gezi notlarında mezar taşları üzerinden bölgenin çok katmanlı kimliklerini ve dilsiz tarihlerini okuyor. 1980’lere kadar Kürtçe mezar taşlarında Kiril alfabesi görürken, son yıllarda Latin alfabeli Kürtçe taşların yayıldığını gözlemliyor. Ermenistan’daki eski Rum köylerinde ise soyadları Sarımahmutoğlu gibi Türkçe, isimler Elfida, Elena gibi Rumca; taşlar çoğunlukla Rus, bazen Rum ya da Ermeni alfabesiyle yazılmış. O köylerin halkı 1990’larda “burada istikbal yok” deyip tek kelime Rumca bilmeden Yunanistan’a göç etmiş. Kuzeybatıdaki ücra, yoksul Karababa köylerinin sakinleri de 1991 sonrası Azerbaycan’a göçmüş; onlar Türkçe konuşan, Sünni, ne İsa’ya ne Musa’ya yaranabilen topluluklardan. Nişanyan, gittiği her yerde yabancı olmaya yazgılı bu toplumların kendisini cezbettiğini, oralarda kendini evsiz ama iyi hissetmenin özel bir duygu olduğunu söylüyor. Bu detaylar hiçbir turistik rehberde yazmaz; ancak dikkatli bir kulak ve sembollere hassas bir göz fark edebilir. Son olarak taze otların çeşitliliğine değinerek sözü bağlıyor.