Osmanlı'nın Zayıflamasıyla Gayrimüslim İsyanları Döngüsü

Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyıl ortalarından itibaren askerî ve ekonomik olarak zayıflamasıyla, gayrimüslim tebaa ile Müslüman yerel güçler arasındaki hassas denge bozuldu. Kağıt üzerinde Müslümanların üstünlüğüne dayanan ve ancak devlet garantörlüğünde sürdürülebilen bu düzen, devlet adaleti sağlayamaz hale gelince çöktü. Yerel ayan, arazi sahipleri veya yeniçeri ağaları gayrimüslimlere zulmetmeye başladığında mağdurlar devlete başvurdu; ancak devlet güçsüz olduğu için müdahale edemedi. Bunun üzerine gayrimüslimler ayaklandı, zulmedenlerin malını yaktı, vergi vermeyi reddetti. Osmanlı ordusu isyanı kanlı biçimde bastırdı, köyleri yakıp halkı kılıçtan geçirdi. Bastırmanın ardından kısa bir sükunet dönemi yaşandı, sonra gayrimüslimler bu kez Avusturya veya Rusya gibi komşu devletlerden yardım istedi. Bu devletler Osmanlı ordusunu bozguna uğratıp bölgeyi ele geçirdi ve kendi sömürü düzenlerini kurdu. Aynı döngü, Balkanlar’da Budin’den Yeşilköy’e, doğuda ise Gürcistan’dan başlayarak adım adım Osmanlı geri çekilene kadar yüzyıllarca tekrarlandı.