Varak Manastırının Sonraki Akıbeti ve Nişan Manastırı

Sevan Nişanyan, Osmanlı Devleti'nin yönetici anlayışını Bizans ve Moğol örnekleriyle karşılaştırarak açıklıyor. Bizans'ın çöküşünde manastırların devlete paralel, bağımsız bir güç haline gelmesinin etkili olduğunu belirtiyor. Osmanlı'nın ise bu hataya düşmemek için dini kurumları daima devlete bağlı memur yapısı olarak tuttuğunu ve devletten bağımsız ideolojik kurumsallaşmaya izin vermediğini vurguluyor. Ayrıca Osmanlı'daki devşirme sistemini anlatıyor: Orduların başına, arkasında siyasi güç veya akraba desteği olmayan, kölelikten yükseltilmiş 'küçük insanlar' getirilmiş, böylece makam sahiplerinin sultana mutlak bağımlılığı sağlanmıştır. Bu anlayış, 'hayat boyu kölelik' esasıyla merkeze başkaldırıyı imkânsız kılmıştır. Anlatıcı, Osmanlı'nın Budapeşte’den Basra’ya uzanan coğrafyayı daha önce görülmemiş bir merkezileşmeyle yönettiğini, tüm kaynakları tek elde toplayıp bunları adil dağıtma idealini güttüğünü söylüyor. Moğol İmparatorluğu'nun çok geniş olmasına rağmen kalıcı bir idari yapı kuramayan bir 'fırtına' gibi olduğunu, Osmanlı'nın ise bu farkı bilinçle yönettiğini ekliyor.