Alevilik ve Bektaşilik Arasındaki Farkın Tarihsel Kökeni
Sevan Nisanyan
@NisanyanS • 63K abone
Sevan Nişanyan, Alevilik ile Bektaşilik arasındaki temel farkı 16. yüzyıldaki başlangıç noktalarına dayandırıyor. Ona göre bu fark, komünist parti ile ortanın solu arasındaki farka benzer. Alevilik, 1500-1501 civarında Şah İsmail ve Safevi hareketinin ilhamıyla Osmanlı’ya ve Sünni İslam’a karşı Anadolu çapında büyük, kanlı bir ayaklanma olarak doğdu; bir ihtilal hareketiydi. Osmanlı bu isyanı bastırdıktan sonra, özellikle II. Bayezid’in akıllı politikasıyla, Rumeli’de Hacı Bektaş etrafında örgütlenmiş tarikatı Anadolu’nun ortasına davet etti; ona yer, meşruiyet ve mansıp verdi. Balım Sultan’ın kurduğu yeni teşkilat, Alevilerle aynı şeyleri savunduğunu, onlarla kardeş olduğunu ama Osmanlı’ya da sadık olduğunu ileri sürdü. Böylece Bektaşilik, ihtilalci Alevi hareketinin Osmanlı’ya sadık kolu haline geldi. Zamanla Bektaşilik ve Alevilik evrildi, bölündü, farklı kollar ve Arap, Kürt, Arnavut Alevileri gibi çeşitli yapılar oluştu. Artık siyah-beyaz bir ayrım geçerli olmasa da başlangıçtaki temel fark budur: Alevilik Osmanlı’ya karşı ihtilalci bir hareket, Bektaşilik ise Osmanlı’nın bu hareketi yumuşatma ve kendine bağlama girişimidir.