Alman romantiklerini okumalı mı? Alman kültürü Fransa'yı nasıl takip eder?

Sevan Nişanyan, Alman romantiklerini okumanın ne kazandıracağı sorusuna şüpheyle yaklaşıyor. Dönemin (1800-1848) felsefecileri ile şairleri arasında birlik olmadığını, Goethe'nin de onlardan sayılamayacağını belirtiyor. Hölderlin'i büyük bir şair olarak övse de, Alman romantik felsefesini genelde 'ikinci el' buluyor. Ona göre Almanlar, Fransız Aydınlanması'nın (Voltaire, Rousseau), modern egemenlik teorisinin ve Fransız İhtilali'nin radikal fikirlerini alıp mistisizm, Hıristiyanlık ve yerel törelerle bulandırarak duygusal, milliyetçi bir 'erzat' düşünceye dönüştürmüştür. Almanya'nın özgün felsefesi ancak 19. yüzyıl sonunda başlamıştır. Romantiklere dair net bir kazanım görmez.