Ebussuud Efendi ve İslamın devletleşmesi

Sevan Nişanyan, Ebu Suud Efendi'yi Kanuni Sultan Süleyman döneminin şeyhülislamı, önemli bir siyasi figür ve Osmanlı'daki Hanefi hukuk sisteminin başlıca mimarı olarak tanıtıyor. Devlet gerekleri doğrultusunda İslam hukukunu realist ve ölçülü bir şekilde yorumladığını, ancak bu nedenle dini, siyasi ihtiyaçlara uydurmakla eleştirildiğini belirtiyor. Ebu Suud Efendi ile dönemin büyük alimi Birgi Mehmet Efendi arasındaki ihtilafa değiniliyor: Birgi Efendi, daha muhafazakâr ve siyasetten bağımsız bir hukuk anlayışını savunarak Ebu Suud Efendi'nin bazı fetvalarına karşı çıkmış, İstanbul'u terk edip Birgi'de alternatif bir akademik merkez kurmuştur. Nişanyan, bu durumu kendisinin İstanbul'dan Şirince'ye gitmesine benzetiyor. Şeyhülislamlığın aslında bir hukuk mesleği olduğunu, Anayasa Mahkemesi Başkanlığı'na benzer bir makam olduğunu vurgulayan Nişanyan, Ebu Suud Efendi'nin hukuku devlet menfaatleriyle iç içe gören pragmatik yaklaşımı ile Birgi Efendi'nin fıkıh alanının siyasi etkilerden arındırılması gerektiğine dair klasik İslam anlayışını karşılaştırıyor. Son olarak Birgi kasabasının tarihî dokusuna ve çok katmanlı dinî geçmişine dair kısa bir betimleme yapıyor.