Osmanlı Belgeleri ve Ermeni Militanların Saldırılarına Dair Belgeler

Sevan Nişanyan, tartışma programında kendisine yöneltilen “söyledikleriniz yalan” suçlamasına karşı Osmanlı, Amerikan, Fransız, İngiliz, Cenevre ve Japon arşivlerinden belgelerle yanıt veriyor. Karşı tarafın bu belgeleri “uyduruk propaganda” ve “tiyatro” olarak nitelendirmesini eleştiriyor; eğer arşivler kabul edilmeyecekse tarih komisyonu kurulması çağrısını hatırlatıyor. Ermeni toplumunun yüzlerce yıldır Osmanlı’da silah taşıma geleneği olmayan, şehirli, eğitim düzeyi görece yüksek ama askerlikten uzak bir azınlık olduğunu; buna karşılık çevrelerindeki Müslüman çoğunluğun silahlı ve savaşçı bir gelenekten geldiğini belirtiyor. Bu toplumun 1895’te büyük bir katliam yaşadıktan sonra kendini savunmak için silahlanmaya başladığını, I. Dünya Savaşı başında en güçlü Ermeni partisi Hınçak’ın bağımsızlık mücadelesini bırakıp Osmanlı’yı destekleme kararı aldığını ancak tehcir kararının çok önceden hazırlıklarının yapıldığını ifade ediyor. Tartışmanın sonunda Nişanyan, savaşın son döneminde (1918 baharı) Ermenilerin de Rus ordusunun çekilmesiyle zor durumda kalıp misilleme ve gözü dönmüşlükle korkunç şeyler yaptığını kabul ediyor; fakat bunların olayların bitiminden sonra ve son derece dengesiz koşullarda gerçekleştiğini, “Ermeniler arkalarına emperyalistleri alıp Türkleri kesiyordu” şeklinde bir tablonun tarihsel gerçekliği yansıtmadığını vurguluyor.