Tanrı keşif mi icat mı?

Sevan Nişanyan, Tanrı'nın keşif mi icat mı olduğu sorusuna yanıt veriyor. Önce, Tanrı'nın keşif değil icat olduğunu belirtiyor; çünkü keşif var olanı bulmaktır, icat ise yaratmaktır. İnsan doğasında, açıklanamayan olayları yöneten güçlü varlıklar olduğuna dair içgüdüsel bir inanç bulunduğunu, bunun da çok tanrılı düşünceye yol açtığını söylüyor. Bu güçlerle dostluk kurmak için yalvarma, kurban gibi davranışlar geliştiğini anlatıyor. Tek tanrı fikrinin ise bu içgüdüsel çok tanrılılıktan çok farklı ve çok daha sonra ortaya çıkmış, özgün bir düşünce olduğunu vurguluyor. Özellikle Ortadoğu'daki devletleşme süreciyle, örneğin Yahudi geleneğinde Tevrat metinlerinde adım adım izlenebileceği gibi, otoritenin merkezileşmesinin bir sonucu olarak 'tek tanrı' icat edilmiştir. Bu fikir, devletin hangi doğaüstü güçlerin kabul edileceğine karar vermesi anlamına gelir. Sonuç olarak, tek tanrı inancı insanlık tarihinde yeni ve tamamen kurumsal bir icattır.