Selanik Tütün İşçileri ve Osmanlı Proleterleşmesi

Sevan Nişanyan, Selanik'teki tütün işçilerinin Osmanlı'nın son döneminde proleterleştiğini ve önemli bir kısmının Yahudi olduğunu anlatıyor. Yahudiler, ilk kez burada eşit yurttaş olma deneyimini yaşarken, Müslüman işçilerden farklı olarak işçi hareketlerine katıldılar. Mübadele sonrası Türkiye'ye gelen bu işçiler, Cibali komünistleri gibi grupları oluşturdu ve eşit insan olmanın tadını fabrikalarda almış Çingenelerle de bağlantılıydı. 1960'lara kadar bu hareketin üzeri örtülmüş, sonrasında Alevi ve Kürtler komünist harekete dinamizm kazandırmıştır. Nişanyan, asıl meselenin sınıfsal eşitsizlikten çok, Alevi ve Kürtlerin yurttaşlık eşitsizliğini aşmak için sosyalizme yönelmeleri olduğunu vurguluyor. Konuşma, 'cami' ile 'ciğer' kelimeleri arasındaki ilişkiye dair bir notla sona eriyor.