Din esasına göre tanımlanmış millet laik olabilir mi

Sevan Nişanyan, Türkiye'de laiklik ve modernleşme sürecini iki aşamada değerlendiriyor. İlk olarak Tanzimat döneminde, 'Anadolu ve Rumeli'deki Müslüman topluluğa Türk denir' yaklaşımıyla millet din esasına göre tanımlanmış, bu da laikliğin önünü engellemiştir. Tanzimat, tüm dini cemaatleri kapsayan bir Neo-Osmanlı kültürü yaratmaya çalıştıysa da başaramadı. İkinci aşamada Cumhuriyet dönemi, 1913'ten itibaren gayrimüslimleri tasfiye ederek %99,9'u Müslüman homojen bir toplum oluşturdu; ardından geleneksel İslam'ı dönüştürmek için Sovyetler Birliği, Avrupa ve faşist/nazi modellerinden esinlenerek yeni bir toplum inşa etmeye çalıştı (örneğin Noel geleneklerini yılbaşına aktarma). Ancak bu çaba günümüzde iflas etmiş görünüyor. Nişanyan'a göre Türkiye, Tanzimat ve Cumhuriyet denemelerinin ardından yeni bir çağdaşlaşma projesine ihtiyaç duyuyor; alternatif olarak geleneksel İslam'a dönüş de gündeme gelebilir. Bu arayışın bir yansıması olarak Diriliş Ertuğrul dizisinin küresel popülaritesine dikkat çekiyor.