Çerkes Sürgünü ve Tarihsel Tehcirler

Sevan Nişanyan, 1864 Çerkes Sürgünü ile 1915 Ermeni Tehciri arasında hem benzerlikler hem önemli farklar bulunduğunu belirtiyor. Osmanlı coğrafyasındaki etnik arındırma hareketlerinin ilk adımının, Rusların Kafkasya’da Çerkeslere karşı başlattığı ve amacı öldürmek değil, yıldırarak kaçırtmak olan pogrom olduğunu; benzer yöntemlerin daha sonra Balkanlar’da Türk ve Pomak nüfusa, ardından Anadolu’da Rumlara da uygulandığını ifade ediyor. Ermeni Tehcirini ise ayıran iki temel etkeni vurguluyor: Birincisi, Ermenileri gönderebilecek güvenli bir ülke olmaması ve sürüldükleri Suriye çölünde hayatta kalmalarının imkânsızlığı; ikincisi, savaşın kaybedilmesi durumunda gasp edilen malların hesabının sorulma korkusuyla sürecin bir yok etme operasyonuna dönüşmesi. Bu nedenle, diğer tehcirlerde ölüm oranları sınırlı kalırken, Ermeni hadisesinin sürülen nüfusun yaklaşık yarısının öldürüldüğü bir kıyıma evrildiğini söylüyor.